Symposium Japanse en Nederlandse droogdokken, november 2009

In het kader van de herdenking van het 400 jarig bestaan van economische betrekkingen tussen Nederland en Japan, organiseerde de Okayama University of Science van 28 t/m 30 november 2009 een bijzonder symposium, getiteld ‘Historical drydocks in Japan and the Netherlands’. Het centrale thema betrof een aantal gegraven droogdokken die rond 1900 in Japan waren gebouwd met behulp van Nederlandse kennis, en waar tot voor kort nauwelijks iets over bekend was.


In het kader van de herdenking van het 400 jarig bestaan van economische betrekkingen tussen Nederland en Japan, organiseerde de Okayama University of Science van 28 t/m 30 november 2009 een bijzonder symposium, getiteld ‘Historical drydocks in Japan and the Netherlands’. Het centrale thema betrof een aantal gegraven droogdokken die rond 1900 in Japan waren gebouwd met behulp van Nederlandse kennis, en waar tot voor kort nauwelijks iets over bekend was.

De centrale organisatie van het symposium lag in handen van professor Kunio Wakamura, één van de grootste autoriteiten op het gebied van Japanse droogdokken. Wakamura nodigde in maart 2009 verschillende Nederlandse sprekers uit om een presentatie te houden over Nederlandse historische droogdokken, zoals die te vinden zijn in Vlissingen, Hellevoetsluis en Den Helder. Ondergetekende was afgevaardigde voor de droogdokken van de Helderse Rijkswerf.

Op dinsdag 24 november vertrok ik naar Tokio, samen met Wilbert Weber, de directeur van het Vlissinger MuZeeum. Tijd om van de jetlag te bekomen was er nauwelijks, omdat de organisatoren van het symposium de Nederlandse gasten onmiddellijk op sleeptouw namen en hen de dagen voorafgaand aan het symposium op een ‘sightseeing tour’ namen langs talloze Japanse culturele en culinaire hoogtepunten. Op zaterdag 28 november begon het symposium in de ‘Admiral Hall’ van de veerboot Yotei-Maru, die als museumschip ligt afgemeerd langszij het Museum of Maritime Science aan de baai van Tokio. Circa vijftig toehoorders werden twee dagen lang gefeteerd op presentaties over talloze Japanse en Nederlandse droogdokken. Tevens toonde een foto expositie de verschillende dokken en werven die centraal stonden in de presentaties.

Mijn lezing verhaalde over de geschiedenis van de Rijkswerf in Den Helder, vanaf de oplevering van de kielplaats ‘Het Nieuwe Werk’ in 1792, via de ingebruikname van de droogdokken en de uiteindelijke verhuizing van de werf naar de Nieuwe Haven tot aan het Cape Holland debacle en de resterende succesformules op en rond de Willemsoord B.V.. De Japanse toeschouwers waren vooral geïnteresseerd in de bouwtechnieken van de dokken en de wijze waarop het voormalige werfterrein vandaag de dag functioneert.

Op maandag 30 november stond een bezoek aan drie Japanse havensteden op het programma, waar in totaal tien gegraven droogdokken werden bezocht. De verschillen tussen de steden waren enorm. In Yokohama waren de twee historische dokken omgetoverd tot respectievelijk een locatie voor de organisatie van culturele evenementen en een ligplaats voor het museumschip Nippon Maru. In Yokosuka bevinden zich zes enorme droogdokken op de Amerikaanse marinebasis aldaar. De dokken zijn allemaal operationeel. Vooral het 325 meter lange ‘No.5 dock’ maakte op iedereen grote indruk. Tot slot werd een bezoek gebracht aan Uraga, waar –voor Japanse begrippen uiterst bijzonder- twee uit baksteen opgetrokken droogdokken liggen.

Het symposium en het daaropvolgende bezoek aan de droogdokken heeft tot een bijzondere internationale kennisoverdracht geleid op het gebied van de vroegere bouw en inzet en het tegenwoordige gebruik van historische droogdokken. De problematiek voor het behoud van de dokken verschilt in Japan sterk van die in Nederland. Zo rust in Japan nog altijd een taboe op het genereren van aandacht voor Tweede Wereldoorlog thema’s. Dat bemoeilijkt de fondsenwerving voor het behoud van droogdokken, die nog altijd gezien worden als hulpmiddel voor de opbouw van de keizerlijke oorlogsvloot. Bovendien is in Japan het behoud van cultureel erfgoed afhankelijk van de generositeit van de lokale overheid, terwijl de rijkdom van de gemeenten onderling sterk verschilt. Hoe anders is dat in Nederland, waar het behoud van droogdokken zelfs een internationale aangelegenheid is.

Voor de Nederlandse maritieme geschiedenis is van belang om te zien hoe in de periode 1880-1920 in Japan meer dan 100(!) grote droogdokken werden aangelegd, waarmee de bouwcapaciteit voor de Japanse marine tot de grootste ter wereld ging behoren. De daarmee gepaard gaande dreiging werd door de Nederlandse politiek steeds te laat erkend, waardoor de Koninklijke Marine bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog geen schijn van kans had tegen de Japanse overmacht.

Ik kijk terug op een succesvol symposium en een bijzondere reis. Maar de rauwe vis laat ik voorlopig eventjes staan…